Ustalanie kontaktów z niemowlęciem należy do najbardziej wrażliwych i delikatnych zagadnień prawa rodzinnego. Dotyczy bowiem dziecka, które nie potrafi jeszcze werbalnie wyrazić swoich potrzeb, jest całkowicie zależne od opiekunów i funkcjonuje przede wszystkim poprzez poczucie bezpieczeństwa, bliskość i rutynę. Gdy rodzice rozstają się w okresie ciąży lub krótko po narodzinach dziecka, pojawia się naturalny konflikt między prawem dziecka do kontaktu z obojgiem rodziców a koniecznością ochrony jego stabilności emocjonalnej. Sądy rodzinne, rozstrzygając takie sprawy, kierują się jasno określonymi zasadami, które jednak różnią się od reguł stosowanych wobec starszych dzieci.
Podstawową zasadą, od której wychodzą sądy, jest założenie, że kontakt z obojgiem rodziców jest co do zasady korzystny także dla niemowlęcia. Ojciec lub drugi rodzic niebędący głównym opiekunem nie traci prawa do budowania więzi tylko dlatego, że dziecko jest bardzo małe. Jednocześnie sądy podkreślają, że sposób realizacji kontaktów musi być dostosowany do etapu rozwoju dziecka, a nie do oczekiwań dorosłych. Kontakty z niemowlęciem nie mogą przypominać schematów stosowanych wobec kilkulatków czy dzieci szkolnych.
W pierwszych miesiącach życia dziecko funkcjonuje głównie w relacji z jednym, podstawowym opiekunem, najczęściej matką. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy dziecko jest karmione piersią, ma ustalony rytm snu i czuwania oraz silnie reaguje na zmiany otoczenia. Sądy biorą pod uwagę fakt, że nagłe, długotrwałe rozłąki z głównym opiekunem mogą wywoływać u niemowlęcia silny stres, który nie sprzyja budowaniu bezpiecznej więzi z drugim rodzicem. Z tego powodu kontakty na tym etapie są zwykle częste, ale krótkie i odbywają się w sposób, który nie zaburza codziennego rytmu dziecka.
W praktyce sądy najczęściej ustalają kontakty w miejscu zamieszkania dziecka albo w jego najbliższym otoczeniu. Chodzi o to, aby niemowlę nie było narażone na długie podróże, zmiany środowiska czy dezorganizację dnia. Kontakty mogą odbywać się kilka razy w tygodniu, ale trwać relatywnie krótko, tak aby dziecko miało możliwość stopniowego oswajania się z drugim rodzicem. Taki model sprzyja budowaniu relacji opartej na poczuciu bezpieczeństwa, a nie na nagłych, intensywnych doświadczeniach.
Kwestia nocowania niemowlęcia u drugiego rodzica jest jednym z najczęściej spornych tematów. Sądy podchodzą do niej bardzo ostrożnie. Co do zasady nocowania małych dzieci są wprowadzane stopniowo i dopiero wtedy, gdy dziecko osiągnie odpowiedni poziom rozwoju emocjonalnego i biologicznego. Znaczenie ma tu nie tylko wiek dziecka, ale także dotychczasowa relacja z drugim rodzicem, jego zaangażowanie w opiekę od pierwszych dni życia oraz zdolność do zaspokajania podstawowych potrzeb niemowlęcia. Jeżeli rodzic od początku aktywnie uczestniczył w opiece, nocowania mogą pojawić się wcześniej, ale nie jest to regułą.
Sądy bardzo dokładnie analizują również poziom współpracy między rodzicami. W przypadku niemowlęcia brak porozumienia, wysoki konflikt lub silne emocje między rodzicami działają na nie szczególnie destrukcyjnie. Jeżeli kontakty stają się źródłem napięcia, sporów przy dziecku lub walki o wpływ, sąd może ograniczyć ich zakres albo wprowadzić dodatkowe zabezpieczenia. Celem nie jest karanie rodzica, lecz ochrona dziecka przed nadmiarem bodźców i stresem.
Istotne znaczenie ma także karmienie dziecka. Jeżeli niemowlę jest karmione piersią, sądy zwykle uwzględniają ten fakt przy ustalaniu harmonogramu kontaktów. Nie oznacza to automatycznego ograniczenia kontaktów z drugim rodzicem, ale wymaga ich dostosowania do potrzeb dziecka. Kontakty są wtedy planowane tak, aby nie kolidowały z karmieniem i nie powodowały konieczności długich rozłąk z matką. Z biegiem czasu, wraz z rozszerzaniem diety i większą samodzielnością dziecka, schemat kontaktów może być modyfikowany.
W sprawach o kontakty z niemowlęciem sądy coraz częściej sięgają po opinie psychologiczne, zwłaszcza gdy rodzice prezentują skrajnie odmienne stanowiska. Psycholog ocenia nie tylko relację dziecka z każdym z rodziców, ale także zdolność rodziców do rozumienia potrzeb rozwojowych niemowlęcia. Opinie te mają pomóc sądowi ustalić taki model kontaktów, który będzie bezpieczny i rozwojowo adekwatny.
Warto podkreślić, że ustalenia dotyczące kontaktów z niemowlęciem nie mają charakteru niezmiennego. Sądy traktują je jako rozwiązania dynamiczne, które powinny ewoluować wraz z rozwojem dziecka. Bardzo często w orzeczeniach pojawiają się zapisy umożliwiające rozszerzenie kontaktów po upływie określonego czasu lub po spełnieniu konkretnych warunków. Taki elastyczny model pozwala dostosować kontakty do zmieniających się potrzeb dziecka bez konieczności każdorazowego wszczynania nowego postępowania.
Podsumowując, ustalanie kontaktów z niemowlęciem opiera się przede wszystkim na ochronie jego poczucia bezpieczeństwa, stabilności i ciągłości opieki. Sądy kierują się zasadą stopniowości, krótkich i częstych kontaktów oraz minimalizowania stresu związanego ze zmianą środowiska. Prawo dziecka do kontaktu z obojgiem rodziców jest realizowane w sposób dostosowany do jego wieku i możliwości, a nie do oczekiwań dorosłych. W sprawach dotyczących niemowląt kluczowe jest zrozumienie, że relacja z rodzicem buduje się nie poprzez ilość czasu, lecz poprzez jego jakość i adekwatność do etapu rozwoju dziecka.
