Zachowek – najczęściej zadawane pytania.

Wiele osób pyta się, co to jest ten zachowek? (przez niektórych zwany zachówkiem) I o co w tym w ogóle w tym chodzi?

Odpowiedź jest dość prosta. Otóż, zachowek jest swego rodzaju zabezpieczeniem najbliższych krewnych spadkodawcy na wypadek gdyby zostali przez niego pominięci w spadkobraniu.

Co to znaczy pominięci?

Co do zasady, przyszły spadkodawca korzysta z zasady swobody testowania, tzn. może dowolnie rozporządzić swoim majątkiem na wypadek śmierci. Oznacza to, że może ustanowić spadkobiercą całego swojego majątku osobę spoza kręgu najbliższych krewnych.

Skoro ostatnia wolą zmarłego było przekazanie swojego całego majątku na rzecz wybranej (spoza kręgu najbliższych krewnych) osoby, to dlaczego mimo to, celowo pominięci krewni spadkodawcy zyskują prawo do zachowku?

Prawo do zachowku oparte jest na istnieniu bliskiej więzi rodzinnej między spadkodawcą a uprawnionym, w związku z czym prawo spadkowe zapewniło ochronę praw najbliższej rodziny zmarłego, co znajduje swoje odzwierciedlenie w wielu instytucjach uregulowanych w kodeksie cywilnym, a dokładniej w części dotyczącej prawa spadkowego. Cel zachowku została doskonale opisany w orzeczeniu SN z dnia 13 czerwca 2013 r, (V CSK 385/12), w którym to  wskazano, że „instytucja zachowku służy ochronie interesów majątkowych najbliższych członków rodziny spadkodawcy, wymienionych w art. 991 § 1 k.c., przez zapewnienie im, niezależnie od woli spadkodawcy, a nawet wbrew jego woli, roszczenia pieniężnego odpowiadającego określonemu w powołanym przepisie ułamkowi wartości ich udziału w spadku, który by im przypadał przy dziedziczeniu ustawowym.”

 

Kto może żądać zachowku?

Z uwagi na to, że uprawnienie do zachowku, jak to się podkreśla, oparte jest na istnieniu bliskiej więzi rodzinnej pomiędzy zmarłym a uprawnionym, krąg osób uprawnionych do zachowku zakreślono dość wąsko i uwzględniono w nim jedynie zstępnych zmarłego (dzieci, wnuki), małżonka oraz jego rodziców.

Jak określa się wysokość zachowku?

Z reguły jest to połowa wartości udziału jaki przypadałby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym, prościej – połowa z tego co uprawniony by dostał gdyby nie był pominięty w spadku. Oczywiście, jak zawsze od każdej reguły są wyjątki. W tym przypadku odstępstwo od reguły dotyczy małoletnich zstępnych oraz osób trwale niezdolnych do pracy. W ich przypadku wysokość zachowku wynosi dwie trzecie wartości udziału spadkowego.

Czy jest możliwość, aby uprawniony nie mógł dochodzić zachowku?

Tak, jest to możliwe w kilku przypadkach. Zachowku nie mogą dochodzić:

  • osoba uznana za nie godną dziedziczenia,
  • małżonek jeżeli spadkodawca wystąpił za życia przeciwko niemu z powództwem o rozwód z orzekaniem o winie lub separację, a żądanie to było uzasadnione,
  • małżonek w stosunku do którego orzeczono separację,
  • osoba wydziedziczona przez spadkodawcę w testamencie,
  • osoba, która odrzuciła spadek,
  • osoba, która zawarła umowę o zrzeczeniu się dziedziczenia.

Tak, wyglądają odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące problematyki zachowku. Oczywistym jest, że materia ta jest o wiele bardziej skomplikowana, w związku z czym obiecuję powrócić do tematu  z założeniem omówienia bardziej szczegółowo poszczególnych zagadnień dotyczących roszczenia zachowkowego.

Autorem tekstu jest radca prawny Piotr Woś – specjalista od prawa spadkowego

Chcesz skonsultować swoją sprawę – umów się na spotkanie dzwoniąc pod nr tel.: 12 411 05 94,

bądź wejdź na naszą stronę i skorzystaj z  PRAWNICZEJ KONSULTACJI TELEFONICZNEJ.

 

29 komentarzy

  • Reply Babcia - 2018-03-21

    Moi rodzice caly swoj majatek zapusali mojej siostrze mówili mi że nie mogę mi nic da czli działki budowlanej lub pola rolnego bo nie dostaną emerytury było to 30 lat temu Moja mama zmarła 5 lat temu poszłam w tym roku w lutym poszłam po informacje do radcy prawnego usłyszałam że mam dostarczyć mu nr księgi wieczystej więc udałam się po ten nr ale usłyszałam że nie mogę dostać nr księgi wieczystej bo nie jestem właścicielem tych nieruchomości i tyle w sprawie ….

    • Reply Piotr Woś - 2018-03-21

      Proszę napisać kiedy dokładnie Mama zmarła?

  • Reply EnKa - 2018-09-13

    Witam
    Co w sytuacji kiedy spadek jest przepisany poprzez umowę o dożywocie?

    • Reply Piotr Woś - 2018-09-13

      Niestety w takim przypadku zachowek nie przysługuje.

  • Reply Arafat - 2018-12-13

    Czy wypłatę zachowku, można obniżyć poprzez odliczenie pozostawionych przez zmarłego rzeczy (spadku) np. samochód, przyczepka

    • Reply Piotr Woś - 2018-12-13

      Pozostawione przez zmarłego rzeczy wchodzą do masy spadkowej. Musi Pan sprecyzować, czy były przedmiotem darowizny, czy może stanowiły element spadku testamentowego? Dopiero wówczas można udzielić właściwej odpowiedzi.

  • Reply Ewelina - 2019-02-05

    Witam. Jak to jest w przypadku gdy mąż dostał w dom w darowiźnie w zamian za opiekę. I rodzice mogą mieszkać aż do śmierci. Czy w takim przypadku też jego siostry miga się starać i zachowek.

    • Reply Piotr Woś - 2019-02-06

      Pani Ewelino, mogą jeżeli była to Umowa Darowizny z ustanowieniem służebności dożywotniego zamieszkiwania i opieki.
      Nie mogę, jeżeli była to Umowa o Dożywocie.

  • Reply Wiola - 2019-09-21

    A co w sytuacji gdy gospodarstwo rolne zostalo przepisane w zamian za uzyskanie renty strukyuralnej? Zachowek nalezy sie czy nie?

    • Reply Piotr Woś - 2019-09-23

      Pani Wiolu,
      zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, dla obliczenia zachowku należnego uprawnionym nie uwzględnia się wartości gospodarstwa rolnego przekazanego w zamian za rentę.
      Szerzej na ten temat pisałem w innym wpisie do którego odsyłam –> https://www.kancelaria-actio.com/1121-2/

  • Reply Siostra - 2019-09-26

    Witam
    tata zapisał mieszkanie 1996 r siostrze,ja nic o tym nie wiedziałam.Zmarł 2012,siostra sprzedała mieszkanie i dopiero teraz się dowiedziałam że było jej gdy zapytałam się o zachowek,powiedziała że mi się nie należy bo przedawnione.Czy mam jakieś szanse jeszcze?

    • Reply Piotr Woś - 2019-09-26

      Droga Pani,
      oczywiście ma Pani szanse tylko w nieco innym trybie. Zapraszam do kontaktu bezpośredniego.
      Pozdrawiam

  • Reply u. - 2019-11-24

    Dzień dobry,
    Czy jeśli zmarli moi dziadkowie i wszystko zapisali siostrze taty, a on to zaakceptował i nie chce upominać się o zachowek czy ja jako wnuczka mogę to zrobić? Tata utrzymywał kontakt z rodzicami, nie było żadnych powodów żeby go pozbawiać spadku.
    Pozdrawiam

    • Reply Piotr Woś - 2019-11-25

      Nie, ponieważ z uwagi na kolejność dziedziczenia, nie jest Pani uprawniona do zachowku.

  • Reply u. - 2019-11-24

    Witam,

    Czy jeśli moi zmarli już dziadkowie zapisali wszystko siostrze taty a on to zaakceptował i nie chce upominać się o zachowek, czy ja jako wnuczka mogę coś zrobić? Tata utrzymywał kontakt z rodzicami, nie było powodu żeby go wydziedziczać.

    • Reply Piotr Woś - 2019-11-25

      Nie, ponieważ z uwagi na kolejność dziedziczenia, nie jest Pani uprawniona do zachowku.

  • Reply Megi - 2019-12-02

    Witam czy mozna umowe darowizny (2004) zamienic na umowe dozywocia?

    • Reply Piotr Woś - 2019-12-03

      Teoretycznie tak.

  • Reply Janusz - 2019-12-03

    Moja mama sporzadzila testament w ktorym napisala ze wydziedzicza mnie i moja siostre i zapisauje wszystko ojcu. Nie podala przyczyny.Ojciec mowi ze on poda przyczyne ale wymysla nieprawdziwe rzeczy byle by tylko nic nie dac. Siostra ma dzieci wiec nie ma problemu. Czy to prawda ze takie wydziedziczenie jest nieskuteczne, ze podstawa do ustalenia przyczyny wydziedziczenia moze byc tylko tresc testamnetu i nawet gdyby przyczyna wydziedziczenia zachodzila a spdkodawca tez przyczyny nie wskazal w testamencie to wydziedziczenie nie bedzie skuteczne ?

    • Reply Piotr Woś - 2019-12-03

      Panie Januszu,
      wskazanie przyczyny jest obligatoryjnym elementem oświadczenia o wydziedziczeniu, w związku z tym w Pana przypadku jest duża szansa na stwierdzenie bezskuteczności wydziedziczenia.

      • Reply Janusz - 2019-12-04

        Dziekuje.

  • Reply Anonim - 2019-12-05

    15 lat temu moja zmarla 28 listopada br Mama podarowala swojej wnuczce mieszkanie w zamian za dozywotnia nieodplatna sluzebnosc osbista mieszkania.Nalezy mi sie zachowek a moze jednak nie

    • Reply Piotr Woś - 2019-12-05

      W tej sprawie odsyłam do mojego wpisu pt: „Przedawnienie w sprawie o zachowek”, tam znajdzie Pan/Pani odpowiedź. Tu jest link –>https://bit.ly/38avGuU

  • Reply AGATA - 2019-12-19

    Mam pytanie.Mama jeszcze zyje jest nas 6osob dzieci .Roktemu mama przepisala 3’5 hektarow pola tylko 3rodzenstwa czy po jej smierci moge domagac sie zachowek

    • Reply Piotr Woś - 2019-12-19

      Oczywiście, że tak.

  • Reply Black sunday - 2020-01-27

    A co w sytuacji, gdy tesciowie za życia kazali podpisać dwóm swoim synom zrzeczenie prawa do zachowku po nich? Twierdzą, że to zabezpieczenie w razie, gdyby jedno z nich umarło a któryś z synów domagał by się spłaty po zmarłym rodzicu.
    O co w tym chodzi?

    • Reply Piotr Woś - 2020-02-11

      Rodzice mają w tym wypadku rację. Zadane przez Cibie Drogi Czytelniku pytanie, niestety jest zbyt ogólne, aby odpowiedzieć w jednym poście. Zapraszam na konsultacje do Kancelarii.
      Pozdrawiam.

  • Reply Katarzyna - 2020-03-23

    Witam,
    Mój tata przepisał w 2012 r na mnie gospodarstwo rolne (umową darowizny ze służebnością osobistą), gdyż starał się o rentę.Zmarł w lutym 2016. Czy po tym czasie przysługuje siostrze zachowek,jeśli tak to po jakim czasie ulegnie przedawnieniu?

    • Reply Piotr Woś - 2020-04-22

      Pani Katarzyno, podała Pani za mało informacji, aby właściwie ocenić stan faktyczny. Jeżeli chce Pani uzyskać poradę prawną w tej sprawie zapraszam do kontaktu za pośrednictwem zakładki -> KONSULTACJE TELEFONICZNE.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked*