Zasady sporządzania testamentu ustnego

[et_pb_section bb_built=”1″ admin_label=”section”][et_pb_row admin_label=”row” background_position=”top_left” background_repeat=”repeat” background_size=”initial”][et_pb_column type=”4_4″][et_pb_text admin_label=”Text” background_position=”top_left” background_repeat=”repeat” background_size=”initial” _builder_version=”3.0.85″ background_layout=”light” disabled=”off”]

„Przekonanie spadkodawcy o rychłej śmierci może uzasadniać każda przyczyna (zły stan zdrowia, podeszły wiek, znajdowanie się w sytuacji zagrażającej bezpośrednio życiu), która w świetle aktualnej wiedzy i doświadczenia życiowego, może spowodować bliską śmierć; subiektywne odczucia powinny być usprawiedliwione obiektywnymi okolicznościami.” Co jednak istotne, samo pozostawanie w zaawansowanym wieku czy też nastąpienie śmierci, w krótkim okresie po „sporządzeniu” testamentu ustnego pozostają niewystarczające do bezkrytycznego uznania, iż w momencie składania oświadczenia woli przez testatora istniała obawa rychłej śmierci.

Testament ustny w szpitalu

            Równocześnie Ustawodawca przewiduje, iż nie tylko obawa rychłej śmierci w szpitalu, ale także zaistnienie szczególnych okoliczności czyniących zachowanie zwykłej formy testamentu niemożliwym lub utrudnionym sprawi, iż za skuteczny może zostać uznany testament sporządzony w formie ustnej. Przedstawiciele piśmiennictwa słusznie zauważają, iż: „Okoliczności uniemożliwiające lub znacznie utrudniające skorzystanie ze zwykłej formy testamentu nie zostały wyliczone nawet przykładowo. Należy zatem przyjąć, że chodzi o okoliczności niecodzienne, odbiegające od normalnego stanu rzeczy. Mogą to być rozmaite zdarzenia, takie jak np. powódź, przerwanie komunikacji, epidemia, a więc mające charakter obiektywny. Mogą to być także okoliczności wywołane przyczynami leżącymi po stronie spadkodawcy, a więc mające charakter subiektywny. Występujące okoliczności o charakterze szczególnym muszą uniemożliwiać lub znacznie utrudniać skorzystanie ze zwykłej formy testamentu. Taka sytuacja występuje wtedy, gdy spadkodawca nie jest w stanie udać się do osoby urzędowej uprawnionej do przyjęcia oświadczenia w trybie art. 951 lub do notariusza, osób tych nie można także przywołać, a testator nie jest w stanie sporządzić testamentu holograficznego.  (Gudowski Jacek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Tom VI. Spadki, wyd. II, Opublikowano: WKP 2017). Każdorazowo, zatem to do Sądu orzekającego w sprawie należeć będzie ocena czy w danym przypadku testator miał możliwość sporządzenia testamentu w formie zwykłej, czy też okoliczności powodowały, iż mógł on skorzystać z uprawnienia do sporządzenia testamentu w formie szczególnej.

 

Kolejno, jak stanowi art. 952 § 1 k.c. wymagane jest, aby doszło do złożenia przez testatora ustnego oświadczenia wyrażającego jego ostatnią wolę. Powyższe powinno zostać dokonane w obecności 3 świadków. Wątpliwości wśród na gruncie judykatury budzi czy skutecznie sporządzony testament ustny może polegać na odczytaniu przez testatora wcześniej sporządzonego projektu testamentu. Aktualnie należy opowiedzieć się za przedmiotową możliwością jeżeli projekt został przygotowany przez testatora, a następnie odczytany przez niego w całości w obecności świadków. Co warte podkreślenia, Sąd Najwyższy dopuszcza także, aby testament ustny sporządzony został przez  osoby niemogące mówić, któremu to stanowisku Sąd dał wyraz w orzeczeniu zapadłym 14 stycznia 1982r. (sygn. III CRN 169/81), gdzie stwierdzono, iż: Ustny testament szczególny (art. 952 k.c.) mogą sporządzać również osoby głuche, nieme i głuchonieme, jeżeli mają pełną zdolność do czynności prawnych. Warunkiem ważności takiego testamentu jest wykazanie, że spadkodawca miał wolę testowania w tej formie i oświadczył swą wolę w sposób dostateczny. Przez oświadczenie woli w sposób dostateczny należy rozumieć podanie przez testatora treści testamentu, czyli wyraźne stwierdzenie, jakie korzyści i komu przeznacza. Nie wystarczy ograniczenie się spadkodawcy do potakiwania, przyjęcia treści podsuniętej, zaproponowanej bądź wyrażonej przez inną osobę. Wreszcie treść oświadczenia spadkodawcy musi być zrozumiała dla każdego z trzech świadków testamentu, każdy ze świadków musi pojmować znaczenie ruchów, gestów lub innego zachowania testatora, są one bowiem jego „swoistą mową”.”

Testament ustny świadkowie

Przechodząc do problematyki świadków w pierwszej kolejności wskazać należy, iż przepis art. 952 § 1 k.c. stanowi wyłącznie o minimalnej liczbie świadków, którzy muszą być obecni przy sporządzeniu testamentu ustnego. Oświadczenie ostatniej woli w obecności większej ilości osób, może mieć znaczenie przy postępowaniu dowodowym prowadzonym przez Sąd, a zmierzającym do ustalenia treści testamentu ustnego (zwłaszcza jeżeli nie została ona spisana zgodnie z dyspozycją art. 952 § 2 k.c.). Powszechnie aprobowany jest przy tym pogląd, iż do osób świadków stosuje się obostrzenia zawarte w treści art. 956 k.c. i 957 k.c., a zatem nie mogą być świadkami osoby: nie mającej pełnej zdolności do czynności prawnych, niewidome, głuche lub nieme, nie potrafiące czytać ani pisać, niewładające językiem, w którym sporządzany jest testament, ani prawomocnie skazane wyrokiem sądowym za składanie fałszywych zeznań. Nadto, jak wynika z art. 957 k.c. nie może pełnić roli świadka osoba, która na mocy sporządzanego testamentu miałaby uzyskać jakąkolwiek korzyść, a także: „małżonek tej osoby, jej krewni lub powinowaci pierwszego i drugiego stopnia oraz osoby pozostające z nią w stosunku przysposobienia.”

Kolejnym etapem następującym po złożeniu oświadczenia woli przez testatora pozostającego w stanie obawy rychłej śmierci (lub w okolicznościach wyłączających możliwość lub utrudniających sporządzenie testamentu w formie zwykłej) w obecności 3 świadków, jest stwierdzenie treści oświadczenia. Jak wynika z art. 952 § 2 k.c. może to nastąpić poprzez spisanie przez jednego ze świadków lub osobę trzecią treści oświadczenia, (przy czym za osobę trzecią nie może zostać uznana osoba powołana do spadkobrania) lub jak przewiduje art. 952 § 3 k.c. stwierdzenie może zostać przeprowadzone przed Sądem, który zobowiązany pozostaje do odebrania zeznań w przedmiocie treści rozrządzeń testatora od, co najmniej dwóch świadków. Co istotne postępowanie Sądowe w przedmiocie stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu ustnego musi zostać zainicjowane w terminie nieprzekraczającym 6 miesięcy liczonych od dnia otwarcia spadku.

Autor tekstu jest: Radca Prawny Maria Kuczara

 

Chcesz skonsultować swoją sprawę w tym bądź innym temacie – umów się na nieodpłatną konsultację w Kancelarii Actio
Dzwoń pod nr: +48 883 668 558

[/et_pb_text][/et_pb_column][/et_pb_row][/et_pb_section]

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked*